Vào ngày mười ba tháng mười, Hamas đã thả tất cả các con tin Israel còn sống. Cùng ngày, Tổng thống Trump đến Quốc hội Israel để phát biểu và nhận được sự chào đón nồng nhiệt. Sau đó, ông đến Sharm El-Sheikh, Ai Cập, để cùng các nguyên thủ Qatar, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập ký kết Hiệp định Hòa bình Gaza.
Chuyến thăm chớp nhoáng của Tổng thống Trump đến Israel và Ai Cập đã tạo nên ba khoảnh khắc kịch tính ghi dấu lịch sử.
Thứ nhất, ông được người Israel chào đón nồng nhiệt, họ gọi ông là “Cyrus Đại đế”.
Thứ hai, trong bài phát biểu tại Quốc hội, ông bất ngờ đề nghị Tổng thống Israel ân xá cho Thủ tướng Benjamin Netanyahu.
Thứ ba là lễ ký kết tại Ai Cập, chính thức công nhận Hiệp định Hòa bình Gaza, chấm dứt cuộc xung đột kéo dài hàng nghìn năm.
Phải nói rằng hiệp định này hoàn toàn dựa trên sức mạnh của Mỹ, sự ủng hộ kiên định của Tổng thống Trump đối với Israel, và tất nhiên là cả những nỗ lực xuất sắc của tình báo cùng các chiến binh Israel. Bất kỳ ai hiểu biết về địa chính trị và lịch sử Trung Đông đều sẽ thấy rằng việc đạt được hiệp định này thực sự không hề dễ dàng. Một cuộc xung đột kéo dài hàng trăm, thậm chí hàng nghìn năm, đã được giải quyết tương đối trọn vẹn trong ngày mười ba tháng mười.
Vậy thì ở giữa đã xảy ra những chuyện gì? Nhưng trước khi vào phần bình luận, kính mời quý khán giả hãy nhấn like và đăng ký kênh Nghĩa Tin Tức để cập nhật những phân tích độc đáo nhất.
Đây là một cảnh trên bãi biển ở Tel Aviv, nơi người dân đã đặt một biểu ngữ khổng lồ trên cát. Phía trước biểu ngữ là hình bóng của Tổng thống Trump, phía sau là ngôi sao David – biểu tượng của người Do Thái, và dòng chữ cảm ơn Tổng thống Trump.
Khi chiếc chuyên cơ của ông bay qua Tel Aviv, Tổng thống Trump từ trên không có thể nhìn thấy biểu ngữ khổng lồ này – thể hiện sự chào đón nồng nhiệt của người Israel dành cho ông.
Trong chuyến thăm lần này, người Israel đã bùng nổ niềm nhiệt huyết to lớn đối với Tổng thống Trump. Thậm chí nhiều người còn đội mũ MAGA – tức là “Make America Great Again”, biểu tượng quen thuộc của ông.
Nhờ sự thúc đẩy của Tổng thống Trump, các con tin Israel sau bảy trăm ba mươi lăm ngày bị giam giữ cuối cùng đã được trả tự do hoàn toàn. Lần này, Hamas không còn lá bài nào để chơi nữa – tất cả đã bị lật hết.
Những lực lượng ủng hộ Hamas như Iran, Hezbollah ở Lebanon, Syria và lực lượng Houthi ở Yemen đều lần lượt bị Israel đánh bại, bị tiêu diệt hoàn toàn. Tổng thống Trump còn giúp Israel ném bom các cơ sở hạt nhân của Iran, giải quyết mối đe dọa an ninh lớn nhất đối với Israel.
Con rể của Tổng thống Trump là Jared Kushner đã có một bài phát biểu mô tả vòng luẩn quẩn giữa Hamas và Israel trong nhiều thập kỷ qua. Để có được sự ủng hộ và tiền bạc, Hamas tấn công Israel. Điều này giống như khi Mỹ tiến hành Chiến dịch Bão táp Sa mạc lần thứ nhất, tấn công Iraq. Khi đó, Saddam Hussein bị Mỹ tấn công nên liên tục phóng tên lửa sang Israel nhằm khơi mào chiến tranh giữa Israel và Iraq, để buộc các quốc gia Ả Rập phải chọn phe – đứng về phía Saddam Hussein.
Hamas cũng tương tự: để thu hút sự chú ý của quốc tế và nhận được sự ủng hộ từ thế giới Ả Rập, họ liều lĩnh tấn công Israel. Một khi họ khiêu khích, Israel chắc chắn sẽ trả đũa. Và sự trả đũa của Israel luôn như một cơn bão dữ dội.
Thế là, nhiều người bắt đầu đồng cảm với Hamas, cho rằng họ bị Israel đánh tơi tả. Rồi nhiều phương tiện truyền thông cánh tả bắt đầu đưa tin tích cực về Hamas. Kết quả là nhiều người quyên góp tiền cho Hamas, và nhờ đó tổ chức này lại có một khoảng thời gian sống sung túc bằng chính số tiền đó.
Khi Hamas tiêu hết tiền, họ lại tấn công Israel, rồi lại bị đánh một trận, sau đó lại nhận được thêm tiền. Nhưng lần này thì khác — Hamas gần như đã bị Mỹ và Israel giải giáp hoàn toàn. Trong tương lai, tổ chức này cũng sẽ không được phép tham gia quản lý Dải Gaza. Vì vậy, có lẽ Hamas sẽ chính thức rút khỏi sân khấu lịch sử.
Lần này, khi Tổng thống Trump đến Israel, ông đã đến Knesset — tức là Quốc hội Israel. Từ “Knesset” trong tiếng Hebrew có nghĩa là “hội họp” hay “quốc hội”. Tại đây, Tổng thống Trump đã có bài phát biểu trước các nghị sĩ Israel.
Tổng thống Israel, ông Isaac Herzog, là người giữ vị trí mang tính biểu tượng. Ở Israel, quyền lực thực tế nằm trong tay Thủ tướng, còn Tổng thống giống như Chủ tịch nước, đảm nhận vai trò lễ nghi và ngoại giao, tương tự như vua của Anh.
Tổng thống Herzog đã gặp Tổng thống Trump và trao cho ông Huân chương Danh dự Tổng thống — danh hiệu dân sự cao quý nhất của Israel. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử Israel, huân chương này được trao cho một người nước ngoài.
Thật sự, sau một thời gian quan sát tình hình quốc tế, có thể nói rằng không có huân chương nào xứng đáng hơn với Tổng thống Trump, bởi ông đã góp phần chấm dứt mối thù hận kéo dài ba nghìn năm ở Trung Đông — một công lao vô cùng to lớn.
Trong chuyến đi Israel lần này, khi trả lời phỏng vấn báo chí, có người hỏi Tổng thống Trump:
“Ngài nghĩ mình có thể lên thiên đường không?”
Tổng thống Trump trả lời:
“Tôi không biết. Tôi không biết mối liên kết của tôi với thiên đường sâu sắc đến đâu. Tôi không biết liệu mình có thể lên thiên đường hay không, nhưng tôi biết rằng tôi đã cứu hàng triệu người khỏi cái chết trong chiến tranh.”
Khi Tổng thống Trump đến Israel vào ngày mười ba tháng mười, Chủ tịch Quốc hội Israel — ông Amir Ohana — đã mời ông phát biểu. Trong bài giới thiệu, Ohana so sánh Tổng thống Trump với Cyrus Đại đế của Đế quốc Ba Tư cổ đại.
Sau khi ông Ohana đưa ra sự so sánh này, khái niệm “Cyrus tái sinh” nhanh chóng lan truyền trong xã hội Israel. Ở Tel Aviv, Jerusalem và nhiều nơi khác, người dân dựng lên các bảng quảng cáo, áp phích khổng lồ in dòng chữ “Cyrus Đại đế tái sinh” để chào mừng Tổng thống Trump.
Vậy tại sao Cyrus Đại đế lại quan trọng đến vậy trong tâm trí người Do Thái?
Cyrus Đại đế là người sáng lập Đế quốc Ba Tư vào thế kỷ thứ sáu trước Công Nguyên. Ông là một vị vua lừng lẫy. Dù không phải người Do Thái, nhưng trong Kinh Thánh Do Thái, ông được xem là người được Chúa chọn — một nhân vật mang hình bóng Đấng Cứu Thế.
Lý do là vào năm năm trăm tám mươi sáu trước Công Nguyên, người Do Thái bị vua của Vương quốc Tân Babylon — Nebuchadnezzar II — đánh bại. Nếu ai chưa nghe về ông, thì hẳn đã nghe về hoàng hậu của ông — người mà ông xây dựng Vườn Treo Babylon, một trong bảy kỳ quan của thế giới cổ đại.
Nebuchadnezzar II là vua của Babylon. Ông đã tiêu diệt vương quốc của người Do Thái, bắt họ làm tù binh và đưa đến Babylon làm nô lệ. Giai đoạn này trong lịch sử được gọi là “Cuộc lưu đày Babylon” của người Do Thái. Khi tấn công Jerusalem, ông cũng thiêu rụi Đền Thờ Thứ Nhất — nơi người Do Thái thờ phượng Chúa và cất giữ Hòm Giao Ước của Moses.
Sau này, Tân Babylon do Nebuchadnezzar II xây dựng bị Cyrus Đại đế của Đế quốc Ba Tư chinh phục. Sau khi chiến thắng, Cyrus đã phóng thích người Do Thái khỏi Babylon và cho phép họ trở về Jerusalem để xây dựng lại đền thờ.
Trong lịch sử Do Thái, sự kiện này được xem là một khoảnh khắc giải phóng vĩ đại — Cyrus giải thoát người Do Thái khỏi thân phận tù nhân, cho phép họ trở về quê hương và tái thiết Đền Thờ Thứ Hai ở Jerusalem.
Vì thế, người Do Thái ca ngợi Cyrus như một phần trong kế hoạch của Thiên Chúa — rằng qua bàn tay của ông, dân tộc Do Thái đã được tự do trở về và khôi phục niềm tin cùng thánh địa của mình.
Cho nên lần này, người Israel so sánh Tổng thống Trump với Cyrus Đại đế. Lúc đó, thực sự lời phát biểu của Chủ tịch Quốc hội Israel rất nhiệt huyết. Ông nói rằng Tổng thống Trump không chỉ là một tổng thống Mỹ bình thường. Tổng thống Trump là một người khổng lồ trong lịch sử Do Thái.
Ông nói: “Nếu muốn tìm một nhân vật tương tự để so sánh với ông ấy, chúng ta hãy nhìn lại hai nghìn năm trăm năm trước — chỉ có Cyrus Đại đế khi đó mới có thể sánh với Tổng thống Trump.”
Từ sự ca ngợi của người Do Thái dành cho Tổng thống Trump, có thể thấy họ gần như xem ông như một vị thần, một người được Chúa chọn để giải phóng dân tộc Do Thái.
Thủ tướng Benjamin Netanyahu cũng có một bài phát biểu xúc động. Ông nói:
“Khi người khác bỏ rơi chúng tôi, Tổng thống Trump — ngài đã đứng bên chúng tôi. Khi người khác yếu đuối, ngài mạnh mẽ. Khi người khác sợ hãi, ngài can đảm.”
Ông nói tiếp:
“Tôi thay mặt chính phủ Israel và nhân dân Israel cảm ơn ngài vì tình bạn phi thường.”
Bài phát biểu của Thủ tướng Netanyahu thật sự rất cảm động. Mọi người có thể thấy các nghị sĩ đứng dậy vỗ tay nhiệt liệt để bày tỏ sự kính trọng đối với Tổng thống Trump.
Trong bài phát biểu của mình, Tổng thống Trump cũng có một khoảnh khắc khá thú vị. Đột nhiên, ông không phải “yêu cầu” mà là “kêu gọi” Tổng thống Israel hãy ân xá cho Netanyahu.
Chuyện là thế này: Tổng thống Israel thực sự có quyền ân xá. Ông là nguyên thủ quốc gia mang tính biểu tượng của Israel, trong khi công việc hành chính hàng ngày do Thủ tướng Netanyahu phụ trách.
Từ năm hai nghìn hai mươi, Netanyahu đã phải đối mặt với nhiều cáo buộc tham nhũng, bao gồm hối lộ, gian lận và vi phạm lòng tin. Chủ yếu, ông bị cáo buộc nhận những món quà xa xỉ như sâm panh và xì gà. Trong mắt chúng ta, điều đó có vẻ chẳng đáng gì — sâm panh và xì gà thì có gì to tát — nhưng có lẽ đã vượt quá giới hạn cho phép.
Mọi người đều biết rằng trong các quốc gia dân chủ, quan chức được bầu không được phép nhận quà từ người dân. Nếu bạn nhận quà đắt tiền, điều đó tương đương với việc nhận tiền để làm việc. Vì thế, trong những trường hợp như vậy, các quan chức thường phải tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc đạo đức nghề nghiệp.
Tất nhiên, đôi khi có người chỉ muốn bày tỏ lòng biết ơn và tặng một món quà nhỏ mang tính kỷ niệm. Hiện tại không rõ giới hạn giá trị quà tặng ở Israel là bao nhiêu, nhưng ở Mỹ, nếu bạn tặng quà cho nghị sĩ, giá trị không được vượt quá hai mươi đô la. Dưới mức đó thì họ có thể nhận, ví dụ như một chậu hoa nhỏ hay món quà lưu niệm, còn vượt quá thì bị cấm.
Có thể Netanyahu đã nhận những món quà vượt giới hạn, nên bị coi là vi phạm đạo đức công vụ và bị khởi tố. Vụ xét xử này đã kéo dài hơn bốn năm, bị hoãn nhiều lần, và Netanyahu luôn phủ nhận mọi cáo buộc, cho rằng đây là sự đàn áp chính trị.
Trong bối cảnh xung đột với Hamas và Iran, Israel dĩ nhiên không thể xét xử thủ tướng của mình.
Vào ngày mười ba tháng mười, Tổng thống Trump đề nghị Tổng thống Israel xem xét không truy cứu trách nhiệm với Netanyahu nữa và trực tiếp ân xá cho ông. Ông nói một câu đầy hài hước:
“Ai mà quan tâm đến mấy chai sâm panh và xì gà đó chứ!”
Ông nói rằng Netanyahu là một anh hùng vĩ đại của Israel — một chiến binh đã lãnh đạo đất nước vượt qua cuộc chiến địa ngục, bao gồm cả việc hợp tác với Mỹ để chống lại Iran.
Với những công lao to lớn như vậy, tại sao lại không ân xá cho ông ấy?
Sau khi Tổng thống Trump nói điều này, ông cười và nói rằng những lời ấy không có trong bài phát biểu chuẩn bị sẵn, mà là do ông tự phát biểu. Khi ông nói xong, cả hội trường bật cười lớn, các nghị sĩ đứng dậy vỗ tay vang dội. Có lẽ những lời nói ấy đã chạm đến sự đồng cảm sâu sắc trong lòng Quốc hội Israel.
Chúng ta không biết liệu Tổng thống Isaac Herzog có thực sự nghe theo gợi ý của Tổng thống Trump để ân xá cho Netanyahu hay không. Nhưng phải nói rằng, Netanyahu đã có những đóng góp không nhỏ cho thành tựu của Israel ngày nay, bao gồm cả việc ký kết hiệp định hòa bình với Gaza.
Sự chỉ huy, tầm nhìn và chiến lược của ông thuộc hàng xuất sắc, và công lao ấy là không thể phủ nhận.
Sau khi kết thúc bài phát biểu tại Quốc hội Israel, Tổng thống Trump đã bay thẳng đến Sharm El-Sheikh, Ai Cập để tham dự lễ ký kết kế hoạch hòa bình. Ông nói rằng chiến tranh đã kết thúc, viện trợ nhân đạo đang liên tục được chuyển đến Gaza. Trước đây, vì chiến sự, hàng cứu trợ không thể tiếp cận được khu vực này.
Ông tuyên bố: chiến tranh ở Gaza đã chấm dứt. Hiện có hàng trăm xe tải chở thực phẩm, thiết bị y tế và các vật tư khác đang vào khu vực này. Ông cũng nói vui rằng chi phí phần lớn do “các vị có mặt ở đây” chi trả — ý nói đến các nguyên thủ quốc gia của Anh, Pháp, Đức và hơn hai mươi nước khác tham dự.
Tóm lại, trong vòng hai mươi bốn giờ, Tổng thống Trump đã thực hiện một chuyến công du chớp nhoáng và hoàn tất toàn bộ tiến trình hòa bình. Ông thực sự làm việc với cường độ cực kỳ cao.
Lịch trình trong ngày mười ba tháng mười của ông kín đến từng phút: bay đến Israel, không nghỉ khách sạn mà trực tiếp tổ chức họp báo, gặp gỡ các nhà lãnh đạo Israel, phát biểu trước truyền thông, gặp thân nhân các con tin đã được thả, rồi phát biểu hơn một tiếng tại Quốc hội và trả lời phỏng vấn.
Sau đó, ông bay sang Ai Cập gặp Tổng thống nước này, tiếp tục phát biểu trước truyền thông, chụp ảnh cùng hàng chục nhà lãnh đạo thế giới và trò chuyện riêng với họ. Kế đến, ông ký kết Hiệp định hòa bình Gaza mang tính lịch sử, rồi lại có thêm một bài phát biểu nữa. Tiếp đó, ông gặp riêng các lãnh đạo quốc gia khác, rồi lập tức lên máy bay trở về Mỹ.
Ông phải trở về trước ngày mười bốn tháng mười — ngày sinh nhật của Charlie, người đã qua đời. Ngày này nay cũng được xem là ngày giỗ của cậu. Tổng thống Trump muốn nhân dịp đó truy tặng Charlie Huân chương Tự do của Tổng thống — một hành động mang ý nghĩa đoàn kết giới bảo thủ và tưởng niệm người đã khuất.
Những việc Tổng thống Trump làm trong thời gian này nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ của công chúng. Theo khảo sát của Rasmussen, tỷ lệ ủng hộ ông đã vượt quá năm mươi phần trăm, tăng chín điểm chỉ trong vài ngày.
Thật sự, khi chứng kiến sự kiện này, nhiều người theo phe bảo thủ không khỏi xúc động. Cuộc xung đột kéo dài ba nghìn năm ở Trung Đông giữa Hồi giáo và Do Thái giáo — mối thù truyền kiếp hàng ngàn năm — gần như đã đi đến hồi kết.
Tổng thống Trump nói rằng ông hy vọng hiệp định này sẽ được các bên tôn trọng và thực thi nghiêm túc. Đây là chuyến đi thứ hai của ông đến Trung Đông kể từ khi nhậm chức, và kết quả đạt được có thể nói là vô tiền khoáng hậu.
Lần đầu tiên ông đến khu vực này, Tổng thống Trump đã làm một việc trọng đại — đó là công bố Tuyên ngôn Trật tự Thế giới.
Chuyến công du đến ba quốc gia Trung Đông của Tổng thống Trump quả thật hoành tráng, khi những quốc gia giàu có nhờ dầu mỏ đã dành cho ông những nghi thức tiếp đón vượt xa tiêu chuẩn thông thường.
Đặc biệt, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đã dùng một hình thức chào đón chưa từng có trong lịch sử: họ sắp xếp hai hàng phụ nữ biểu diễn điệu múa truyền thống, lắc mái tóc dài một cách nhịp nhàng để chào đón Tổng thống Trump.
Đây là một nghi thức truyền thống của các quốc gia vùng Vịnh, được gọi là điệu múa Khaleeji.
Chúng ta biết rằng ở Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), mái tóc — đặc biệt là tóc của phụ nữ — được xem là biểu tượng của sự trinh trắng và vẻ đẹp. Trong đời sống hằng ngày, phụ nữ thường phải đội khăn trùm đầu để che kín tóc. Tuy nhiên, điệu múa này là một ngoại lệ được chính thức công nhận trong truyền thống, cho phép phụ nữ tháo khăn trùm đầu và lắc tóc trong những dịp đặc biệt như vậy, thể hiện sự tôn kính cao nhất đối với các vị khách quý.
Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất còn tặng cho Tổng thống Trump một món quà rất đặc biệt. Tôi không biết gọi nó là gì, nhưng họ thật sự coi ông là “lãnh đạo đích thực của thế giới tự do”.
Trước đó, Tổng thống Trump đã có chuyến thăm Ả Rập Xê Út — “anh cả” của thế giới Ả Rập. Vào ngày mười ba tháng năm, ông có một bài phát biểu tại Diễn đàn Đầu tư ở thủ đô Riyadh. Bài phát biểu này có thể được xem là “Tuyên ngôn về Trật tự Thế giới Mới” trong tâm trí của Tổng thống Trump.
Chúng ta cần chú ý một điều: đôi khi các bài phát biểu của Tổng thống Mỹ thể hiện tầm nhìn của Mỹ về trật tự toàn cầu tương lai, và tầm nhìn này chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến từng quốc gia, từng cá nhân. Cho nên, bài phát biểu của Tổng thống Trump được nhiều người đánh giá là mang ý nghĩa lịch sử, mang tính bước ngoặt.
Mỹ thật sự không đi theo chủ nghĩa cô lập, nhưng về cơ bản đã chuyển sang chủ nghĩa không can thiệp — nghĩa là Mỹ không còn tìm cách thay đổi các quốc gia khác bằng việc áp đặt hình thái ý thức, mà tập trung bảo vệ lợi ích của chính mình, khiến nước Mỹ trở nên mạnh mẽ để đảm bảo hòa bình cho chính mình.
Điều này gợi nhớ đến một câu nói của Đức Khổng Tử:
“Viễn nhân bất phục, tắc tu văn đức dĩ lai chi.”
(Người xa không phục thì ta tu dưỡng văn đức để họ tự đến triều bái.)
Tổng thống Trump đang rất thuận buồm xuôi gió trong ngoại giao. Các quốc gia dường như đang phát triển quan hệ với Mỹ theo cách mà ông mong muốn — hoặc ít nhất là có những nhượng bộ đáng kể theo ý của ông.
Trong chuyến đi Trung Đông lần này, Tổng thống Trump đã đưa ra cảnh báo cứng rắn với Iran: nếu Iran từ bỏ vũ khí hạt nhân, Mỹ sẽ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt; nhưng nếu không, các lệnh trừng phạt sẽ còn nghiêm khắc hơn. Đây là chiến lược “vừa đấm vừa xoa” — nếu nghe lời sẽ có củ cà rốt, còn nếu chống đối sẽ gặp cây gậy.
Chỉ vài giờ sau, một cố vấn cấp cao của Lãnh tụ tối cao Iran tuyên bố rằng Iran cam kết không chế tạo vũ khí hạt nhân, sẽ tiêu hủy kho dự trữ uranium làm giàu cao có thể dùng cho vũ khí, giảm độ làm giàu uranium xuống mức dùng cho dân sự và cho phép thanh tra quốc tế giám sát quá trình này để đổi lấy việc dỡ bỏ ngay lập tức tất cả các lệnh trừng phạt kinh tế.
Tổng thống Trump lại thắng. Chỉ vài giờ sau khi lên tiếng, Iran đã cam kết từ bỏ vũ khí hạt nhân. Mỹ cũng đã khởi động lại quan hệ với Syria.
Trong chuyến thăm Trung Đông lần này — tới UAE, Qatar và Ả Rập Xê Út — Tổng thống Trump đã ký kết các ý định hợp tác và đầu tư hơn hai nghìn tỷ đô la Mỹ. Qatar cam kết đầu tư một nghìn bốn trăm tỷ đô la vào Mỹ. Tổng thống Trump cũng ký thỏa thuận trị giá sáu trăm tỷ đô la với Ả Rập Xê Út.
Chuyến đi Trung Đông lần này, ông chở đầy mà về. Từ khi nhậm chức đến trước khi công du Trung Đông, Tổng thống Trump đã thu hút khoảng tám nghìn tỷ đô la đầu tư vào Mỹ. Cộng thêm hai nghìn tỷ lần này, con số đã lên đến mười nghìn tỷ đô la.
Ngoài ra, Mỹ và UAE đã đạt được thỏa thuận sơ bộ cho phép UAE nhập khẩu năm trăm nghìn chip AI của Nvidia mỗi năm, bắt đầu từ năm hai nghìn hai mươi lăm. Chủ tịch Nvidia, Hoàng Nhân Huân (Jensen Huang), cũng đã tham dự lễ ký kết thỏa thuận. Đây thật sự là một hợp đồng lớn đối với Nvidia.
Mọi thứ dường như đang rất tốt đẹp với Tổng thống Trump. Ngay cả các đối thủ chính trị của ông cũng phải khâm phục. Nhưng có một điều quan trọng — lạc quan bây giờ vẫn còn quá sớm, bởi vì Mỹ vẫn còn một đối thủ mạnh mẽ: Trung Quốc.
Bắc Kinh tuyệt đối sẽ không cho phép Tổng thống Trump thành công trong việc xây dựng một trật tự quốc tế lý tưởng theo ý ông.
Trong bài phát biểu tại Diễn đàn Đầu tư Mỹ - Ả Rập ở Riyadh, Tổng thống Trump có thể nói là đã cất lên tiếng kèn chấm dứt chủ nghĩa toàn cầu hóa. Khi ông lên nắm quyền, chúng ta đã thấy một xu hướng rõ rệt: ông muốn tiến hành một cuộc cách mạng chống toàn cầu hóa.
Tổng thống Trump nói rằng thế giới hiện nay đang trải qua một “đại biến cục”, tức là một cục diện thay đổi lớn. Nhưng sự chuyển đổi này không phải do những người theo chủ nghĩa can thiệp phương Tây mang lại. Những người đó tin rằng, thông qua sự can thiệp của mình, họ có thể tạo ra một xã hội đại đồng toàn cầu.
Trump nói rằng, những người ngồi trên máy bay sang trọng đi khắp nơi để thuyết giảng thật ra không hiểu gì về cách sống hay cách quản lý đất nước của người khác. Kết quả là, sự can thiệp của họ gây ra nhiều thảm họa hơn là giúp các quốc gia đó trở nên tốt đẹp hơn. Ông nói rằng họ đã can thiệp vào những xã hội phức tạp mà chính họ cũng không hiểu.
Hãy nhìn vào Afghanistan. Mỹ muốn áp đặt “ánh sáng Mỹ” lên Afghanistan. Dù sau vụ khủng bố mười một tháng chín năm hai nghìn lẻ một, Mỹ đã phát động chiến tranh và chiếm đóng quốc gia này gần hai mươi năm, nhưng trên thực tế, họ không thể xây dựng được tự do và dân chủ thực sự ở đó.
Mỹ đã tiêu tốn hai nghìn tỷ đô la, cuối cùng Taliban vẫn quay trở lại. Nói cách khác, sự can thiệp của Mỹ không đạt được hiệu quả như họ mong muốn ban đầu.
Tổng thống Trump còn nói rằng, nhiều tổng thống Mỹ trước đây luôn nghĩ rằng nhiệm vụ của họ là nhìn thấu tâm hồn các nhà lãnh đạo nước ngoài và sử dụng chính sách của Mỹ để phán xét những “tội lỗi” của họ. Nhưng Trump cho rằng, phán xét là công việc của Chúa, còn nhiệm vụ của ông – với tư cách là tổng thống – là bảo vệ nước Mỹ, thúc đẩy sự ổn định, thịnh vượng và hòa bình cho đất nước.
Ở điểm này, Trump có phần đúng khi nói rằng phán xét là công việc của Thượng Đế, và với tư cách tổng thống, ông cần bảo vệ sự ổn định, hòa bình và thịnh vượng của Mỹ. Tuy nhiên, trong quá khứ, Mỹ có truyền thống sử dụng CIA để tiến hành các hoạt động lật đổ chính quyền ở nhiều quốc gia.
Những hoạt động này chủ yếu được thực hiện thông qua Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID), hoặc dưới danh nghĩa viện trợ, đưa các nhân viên CIA đến nước khác để thu thập thông tin hoặc lật đổ chính phủ của họ.
Từ thời Chiến tranh Lạnh, Mỹ đã thực hiện khá nhiều hoạt động như vậy. Việc Tổng thống Trump giải thể USAID cho thấy Mỹ sẽ không tiếp tục làm những điều đó nữa. Các quốc gia có thể theo đuổi chính sách nào tùy họ – dù là chuyên chế Hồi giáo hay thậm chí bộ lạc châu Phi – Mỹ cũng sẽ không can thiệp. Trump chỉ muốn đảm bảo sự ổn định, thịnh vượng và hòa bình cho nước Mỹ.
Thật ra, trên thế giới có quy luật tương sinh tương khắc. Có Hoa Kỳ thì cũng có Trung Quốc, và mọi sự vật đều liên đới với nhau.
Một vấn đề đơn giản nhất là: nếu Trung Quốc gây rối, ví dụ như phát động chiến tranh ở Biển Đông, thì làm sao Mỹ có thể giữ được sự ổn định và thịnh vượng? Điều đó là không thể. Vì vậy, việc hoàn toàn không quan tâm đến hành vi bành trướng của Trung Quốc, hay sự đe dọa đối với các quốc gia láng giềng và chủ quyền của Đài Loan, là điều không thực tế đối với Mỹ.
Không thể áp dụng chính sách “con đà điểu” – nhắm mắt làm ngơ và nghĩ rằng mọi thứ sẽ bình yên. Thực tế sẽ khác.
Tiếp theo, Tổng thống Trump nói rằng những kỳ tích rực rỡ của Riyadh và Abu Dhabi – tức Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất – không phải do những người theo chủ nghĩa toàn cầu hóa, chủ nghĩa can thiệp hay những người hô hào tự do dân chủ tạo ra. Ngược lại, sự thịnh vượng của Trung Đông ngày nay là do chính người dân nơi đây tạo nên.
Những con người sinh ra, lớn lên và sống cả đời tại mảnh đất đó đã xây dựng đất nước của họ, theo đuổi tầm nhìn riêng và định hình số phận của mình theo cách độc đáo nhất.
Điều này giống với những gì đã nói trước đây: ai muốn sống thế nào thì sống, họ cũng có thể tạo ra sự thịnh vượng như vậy. Mỹ không muốn can thiệp.
Lập luận này có phần giống với cách nói của Trung Quốc, khi Bắc Kinh thường tuyên bố rằng mỗi quốc gia có hoàn cảnh riêng, nên đừng can thiệp vào công việc nội bộ của họ. Tuy nhiên, đúng là mỗi quốc gia có hoàn cảnh riêng, nhưng chỉ khi một quốc gia duy trì niềm tin vào Thần, chính trị của quốc gia đó mới thật sự là chính trị tốt.
Với một quốc gia không có niềm tin vào Thần, thậm chí còn khinh miệt và thù địch với các quốc gia, dân tộc có niềm tin vào Thần, thì dù bạn muốn sống hòa bình với họ, họ cũng không muốn sống hòa bình với bạn. Trong trường hợp đó, Mỹ và các quốc gia khác vẫn có nghĩa vụ nhân đạo, thậm chí là nghĩa vụ can thiệp.
Tổng thống Trump còn nói rằng, những người theo chủ nghĩa toàn cầu hóa và chủ nghĩa can thiệp thường bảo bạn phải làm gì, nhưng chính họ cũng không biết phải làm thế nào. Tiếp theo, ông nói một đoạn rất hay:
“Hòa bình, thịnh vượng và tiến bộ cuối cùng không thể đến từ việc từ bỏ triệt để truyền thống của các bạn, mà phải đến từ việc kiên định với truyền thống dân tộc, từ việc trân trọng di sản văn hóa mà các bạn yêu quý.”
Điều này rất đúng. Nhiều quốc gia hiện nay nói về “đa dạng văn hóa”, rằng nếu Hồi giáo hay một tôn giáo khác đến đất nước của chúng ta thì chúng ta nên bao dung; rằng nước Mỹ cần từ bỏ các giá trị truyền thống của mình để chấp nhận các nền văn hóa khác, v.v. Nhưng đây lại là một vấn đề rất lớn mà Mỹ đang phải đối mặt.
Điều Tổng thống Trump đang làm là phản ứng lại xu hướng “đa văn hóa” này. Ông khuyến nghị mỗi quốc gia nên bảo vệ giá trị truyền thống của dân tộc mình.
Thật ra, khi nhìn vào nước Anh – trước đây là một quốc gia theo Thiên Chúa giáo – giờ đây họ đã bị “Hồi giáo hóa”. Có một câu nói nổi tiếng rằng: “Chỉ những gì thuộc về dân tộc mới thuộc về thế giới.” Chỉ khi bạn giữ được sự độc đáo của văn hóa mình, bạn mới được thế giới yêu thích.
Các nền văn hóa khác nhau đều xuất phát từ niềm tin tôn giáo, từ niềm tin vào Thần. Nếu niềm tin đó là chính thống, thì các giá trị của nhân loại thực ra là giá trị phổ quát:
không được nói dối, không được giết người, không được tham lam của cải của người khác, vợ chồng phải chung thủy với nhau.
Đây đều là những giá trị phổ quát, vì các vị Thần khác nhau – nếu là những vị Thần chính thống – khi đặt ra chuẩn mực đạo đức và cách hành xử cho con người, đều giống nhau.
Chúng ta cần giữ gìn văn hóa truyền thống của mình, bởi đó là kênh kết nối giữa con người và Thần. Cho nên, “xung đột văn minh” không nhất thiết phải xảy ra. Không phải vì bạn theo văn hóa của một vị Thần này, còn tôi theo văn hóa của một vị Thần khác mà chúng ta phải đối đầu nhau.
Tuy nhiên, điều cần cảnh giác là “xung đột hình thái ý thức”, đặc biệt là những hình thái ý thức chống lại Chúa – như hình thái ý thức của Satan.
Tổng thống Trump muốn tạo ra sự thịnh vượng toàn cầu như thế nào? Dùng lời của người xưa: “Viễn nhân bất phục, tắc tu văn đức dĩ lai chi” – nghĩa là, người ở xa không phục thì ta tu dưỡng văn đức để họ tự tìm đến.
Hiện nay, các thế lực cực tả phương Tây đang chiếm lĩnh châu Âu, và Trump không thể trực tiếp xử lý được điều đó. Trừ khi nước Mỹ phát triển thật tốt, thì mọi người mới bắt đầu noi theo Mỹ.
Về tư tưởng lập quốc của Hoa Kỳ, có thể Tổng thống Trump không học qua sách vở hàn lâm, nhưng ông có trực giác rất tốt – một trực giác dường như nối liền với tinh thần của các bậc khai quốc.
Quan điểm của ông là: nước Mỹ không cần đi sửa chữa cả thế giới. Chỉ cần Mỹ làm tốt việc của mình, thì thế giới sẽ tự học theo.
Vì vậy, khi Tổng thống Trump làm tốt cho nước Mỹ, vô tình ông đang đặt nền móng cho trật tự thế giới tương lai, khiến thế giới đi theo và chuyển biến tốt hơn.
Lúc này, ông chưa có đủ sức mạnh tài chính để “sửa” cả thế giới, nhưng điều đó không ngăn ông định hình lại trật tự toàn cầu.
Trong bài phát biểu tại Diễn đàn Đầu tư ở Ả Rập Xê Út ngày mười ba tháng năm, Tổng thống Trump nói về trật tự thế giới. Cùng ngày, ông Tập Cận Bình cũng nói về trật tự thế giới, nhưng dùng một khái niệm khác – “Cộng đồng chung vận mệnh nhân loại.”
Cũng trong ngày đó, Trung Quốc tổ chức “Diễn đàn Cộng đồng Trung Quốc – Mỹ Latinh và Caribe”, mà chỉ cần nghe tên cũng biết đây là một biểu hiện khu vực của khái niệm “cộng đồng chung vận mệnh nhân loại” do ông Tập Cận Bình đề xướng.
Nói cách khác, Trung Quốc muốn xây dựng một “cộng đồng chung vận mệnh” với các nước Mỹ Latinh trong khuôn khổ lớn hơn của “cộng đồng chung vận mệnh nhân loại”.
Tại lễ khai mạc Hội nghị cấp Bộ trưởng lần thứ tư của diễn đàn này, khoảng ba mươi quốc gia Mỹ Latinh đã đến Bắc Kinh tham dự. Một ngày trước hội nghị, Mỹ và Trung Quốc vừa tuyên bố tạm thời giảm thuế quan.
Trong bài phát biểu khai mạc, ông Tập Cận Bình đã nhắc lại rằng vào những năm một nghìn chín trăm sáu mươi, Trung Quốc từng ủng hộ Panama giành lại quyền kiểm soát Kênh đào Panama và ủng hộ việc chấm dứt sự kiểm soát của Mỹ đối với tuyến giao thông huyết mạch này. Kênh đào Panama nối liền Đại Tây Dương và Thái Bình Dương, có vị trí chiến lược vô cùng quan trọng.
Thậm chí đến nay, khi tỷ phú Lý Gia Thành muốn bán các cảng tại khu vực Kênh đào Panama, Trung Quốc cũng kịch liệt phản đối và tìm mọi cách ngăn chặn giao dịch này.
Vào thời điểm đó, Kênh đào Panama vẫn thuộc quyền sở hữu của Mỹ, trong khi Panama đã phát động các cuộc biểu tình chống Mỹ quy mô lớn để đòi lại chủ quyền. Trung Quốc khi ấy rõ ràng đứng về phía Panama.
Ngoài ra, trong những năm một nghìn chín trăm sáu mươi, khi xảy ra khủng hoảng tên lửa Cuba và Mỹ áp đặt lệnh phong tỏa Cuba, Trung Quốc đã bỏ phiếu ủng hộ nghị quyết của Liên Hiệp Quốc kêu gọi dỡ bỏ lệnh phong tỏa này.
Do đó, việc ông Tập Cận Bình nhắc lại sự ủng hộ của Trung Quốc đối với Panama và Cuba là nhằm nhấn mạnh rằng Trung Quốc và Mỹ Latinh từng có một giai đoạn lịch sử cùng nhau chống lại Mỹ.
Điều này cho thấy chính sách ngoại giao của ông Tập Cận Bình vẫn tập trung vào việc đối đầu với Mỹ và thúc đẩy “cộng đồng chung vận mệnh nhân loại”, dù hai bên vừa đạt được thỏa thuận tạm giảm thuế quan.
Trên thực tế, vào thời kỳ Chiến tranh Lạnh, không chỉ các nước Mỹ Latinh mà cả nhiều quốc gia châu Á và châu Phi cũng trở thành chiến trường cho các cuộc chiến tranh ủy nhiệm giữa Mỹ và Liên Xô.
Khi ông Tập Cận Bình nhắc đến việc Trung Quốc cùng các nước Mỹ Latinh liên kết chống Mỹ, Tổng thống Brazil — ông Luiz Inácio Lula da Silva — đã bày tỏ rằng Mỹ Latinh không muốn lặp lại lịch sử và không khởi động một “cuộc Chiến tranh Lạnh mới”.
Nói cách khác, đề xuất của ông Tập Cận Bình không được ông Lula hưởng ứng.
Ông Tập Cận Bình còn tuyên bố sẽ cung cấp khoản vay khoảng sáu mươi sáu tỷ nhân dân tệ để mở rộng ảnh hưởng của Trung Quốc tại khu vực Mỹ Latinh, chẳng hạn như đầu tư xây dựng đường sắt, khai thác mỏ và các nhà máy điện. Ý ông là nếu các nước không có tiền, Trung Quốc có thể cho vay với tổng hạn mức sáu mươi sáu tỷ nhân dân tệ.
Tuy nhiên, ông Lula cũng khẳng định rõ rằng Brazil không phụ thuộc vào bất kỳ cường quốc nào, dù là Trung Quốc, Mỹ hay Liên minh châu Âu. Vì vậy, dù ông Tập Cận Bình chi rất nhiều tiền và dùng lời lẽ để lôi kéo Mỹ Latinh, nhưng ông Lula cơ bản vẫn không bị thuyết phục. Không quốc gia nào muốn rơi vào “bẫy nợ” của Trung Quốc.
Đặc biệt, trong bối cảnh cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung, các nước đều phải cân nhắc kỹ lưỡng việc chọn đối tác giao thương để tối đa hóa lợi ích quốc gia.
Do đó, hiện nay các quốc gia khác vẫn có thái độ cởi mở với đầu tư từ Trung Quốc và sẵn sàng đàm phán kinh tế, nhưng tuyệt đối không hoàn toàn đứng về phía Bắc Kinh.
Đối với những đảo quốc nhỏ ở Thái Bình Dương, Trung Quốc có thể dễ dàng mua chuộc hoặc gây ảnh hưởng. Nhưng với các quốc gia có quy mô tương đương Trung Quốc, như Brazil — có diện tích khoảng tám phẩy năm triệu ki-lô-mét vuông (đứng thứ năm thế giới) và dân số hơn hai trăm triệu người — thì Trung Quốc không thể kiểm soát hay thao túng.
Cho nên, ông Lula có thể nhận tiền đầu tư từ Trung Quốc nhưng vẫn giữ lập trường cứng rắn trong việc bảo vệ độc lập quốc gia và tránh rơi vào sự kiểm soát của Bắc Kinh.
Tại một buổi tiệc tối chính thức giữa ông Lula và ông Tập Cận Bình, một sự việc đáng chú ý đã xảy ra: Đệ nhất phu nhân Brazil — bà Janja Lula da Silva — đã trực tiếp nêu với ông Tập Cận Bình về những tác động tiêu cực của TikTok đối với phụ nữ và trẻ em, bày tỏ rằng bà rất không thích nền tảng này.
Việc bà thẳng thắn nêu quan điểm trước mặt ông Tập khiến ông khá lúng túng. Tuy nhiên, ông vẫn đáp lại rằng Brazil có quyền quản lý các nền tảng mạng xã hội của mình.
Nếu lời ông Tập Cận Bình là đúng, thì khi Mỹ muốn quản lý TikTok, ông cũng không nên phản đối, bởi đó cũng là vấn đề thuộc phạm vi chủ quyền của Mỹ.
Quan hệ kinh tế và thương mại giữa Brazil và Trung Quốc hiện rất chặt chẽ. Trong cuộc chiến thương mại đầu tiên giữa Mỹ và Trung Quốc, Bắc Kinh đã ngừng nhập khẩu đậu nành từ Mỹ và chuyển sang nhập chủ yếu từ Brazil.
Ngoài ra, Trung Quốc đầu tư vào Brazil khoảng bốn phẩy bảy tỷ đô la Mỹ mỗi năm, và kim ngạch thương mại song phương đạt khoảng một trăm năm mươi tỷ đô la Mỹ.
Vì thế, chuyến đi Bắc Kinh của ông Lula để tham dự hội nghị lần này thực chất chỉ là cái cớ. Mục tiêu chính của ông là đạt được một thỏa thuận thương mại và đầu tư mới với Trung Quốc. Tuy nhiên, phát biểu của phu nhân ông đã khiến Chủ tịch Tập Cận Bình không hài lòng và có phần bối rối.
Quý vị nghĩ sao về vấn đề này? Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn dưới phần bình luận.
Nếu quý khán giả thấy chuyên mục này hữu ích, xin hãy ủng hộ tôi bằng một lượt đăng ký, một lượt thích và một bình luận để chúng tôi tiếp tục hoàn thiện chương trình.
Nếu có nhã ý, quý vị có thể mời tôi một ly cà phê bằng cách tham gia làm hội viên của kênh NTT News, hoặc ủng hộ qua thông tin chuyển khoản của trợ lý được để trong phần mô tả kênh.
No comments:
Post a Comment